الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
239
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
مقدم شود ، مفيد حصر است . مثل : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ . اين حصر ، از هيئت جمله مستفاد است نه ماده . 2 . تعريف مسند اليه به الف و لام جنس و ماهيت يا استغراق همراه با تقديم او . مانند : الشجاع على . يعنى جنس شجاعت يا تمام شجاع ، على است و لا شجاع الا على عليه السّلام . يا الائمه من قريش اى لا امام الا من قريش . يا العالم محمد اى لا عالم الا محمد . يا مثل : اذا قالت حذام فصدقوها فان القول ما قالت حذام ؛ كه « سحيم بن صعب » شاعر ، اين شعر را در وصف زنش ( حذام ) گفته كه : القول ما قالت حذام ؛ يعنى فقط حرف ، حرف او است و حرف غير او هيچ است . اينها هم مفيد حصرند و وقتى مفيد حصر بودند ، مفيد مفهوم هم هستند . در پايان ، يك ميزان كلى را ذكر مىكنند . هر چيزى كه مفيد حصر باشد ، مفيد مفهوم هم هست خواه اين حصر را از راه وضع افاده كند يعنى وضع شده باشد للحصر . مثل : انما مثلا . و يا از راه اطلاق و مقدمات حكمت دلالت كند . مثل : دلالت جملهء شرطى بر اينكه اين شرط ، شرط منحصر است و كذلك جملهء وصفى على القول به مفهوم داشتن دلالتش بر اينكه وصف ، وصف منحصر است و جانشينى ندارد ، اين بالاطلاق است . البته دربارهء مسند اليه معرف به لام ، كه در حقيقت مسند است و لو نامش را مسند اليه گذاشتهاند ، دربارهء آن سه قول است . 1 . مفيد حصر است ( و هو قول امام الحرمين - اصول فقه - تفتازانى ) . 2 . مفيد حصر نيست . 3 . ملاك كلى ندارد بلكه به اختلاف موارد ، مختلف است ( و هو قول الكفاية و النائينى و . . . ) . يكى از هيئات داله بر حصر ، تقدم مسند بر مسند اليه است . مثل : تميمى انا ؛ كه در اصل بوده : انا تميمى ؛ يعنى من فقط تميمى هستم نه قيسى يا كلبى . يا مثلا از كسى مىپرسيم : شما فارسى يا كردى يا ترك ؟ مىگويد : ترك هستم ، يعنى فقط زبان